De in-, door- en uitstroomproblematiek binnen de tbs-sector staat weer volop in de schijnwerpers. En dat is ook noodzakelijk, want de uitdagingen op dat gebied zijn groot.
De meeste recente reden van de media-aandacht is de rechtszaak waarmee advocaat Jan-Jesse Lieftink een plek in een tbs-kliniek hoopt af te dwingen voor Corné H. Om te voorkomen dat het weer misgaat, spande Lieftink een kort geding aan om de staat te dwingen H. op te nemen in een tbs-kliniek. De overheid schiet hierin tekort, vindt Lieftink.
Gary de Man, hoofd patiëntenzorg bij tbs-kliniek Van der Hoeven in Utrecht legt haarfijn uit waar de knelpunten zitten.
EenVandaag maakte een treffende reportage over dit onderwerp. Bekijk de volledige reportage hier.
270 veroordeelden wachten
Of de rechtszaak iets oplost, is de vraag, zegt Gary de Man. Maar hij begrijpt dat er geprobeerd wordt om een tbs-behandeling af te dwingen en is vooral blij met de aandacht voor het grotere probleem: dat het tbs-systeem volledig is vastgelopen.
Ruim 270 veroordeelden moeten naar een tbs-kliniek, maar kunnen dat niet, omdat alles vol zit. De gemiddelde wachttijd is inmiddels 2 jaar of langer. Ook in de kliniek van De Man zijn alle plekken bezet. Dat zij geen behandeling krijgen, maar in de gevangenis moeten wachten is zorgelijk, zegt De Man. “Dat is niet goed voor die mensen, niet goed voor het systeem en uiteindelijk ook niet goed voor de veiligheid.”
Uniek systeem
Het tbs-systeem in Nederland is uniek, zegt De Man. Uit onderzoek blijkt dat de kans op herhaling een stuk kleiner wordt als plegers van zware misdrijven niet alleen worden opgesloten, maar ook worden behandeld. Tbs moet er dus voor zorgen dat mensen stap voor stap op een veilige manier weer naar buiten kunnen. Maar hij ziet dat dat op dit niet meer lukt, omdat het systeem steeds meer vastloopt.
Volgens De Man is het grootste probleem dat er geen goede doorstroming is. “Tbs-patiënten die klaar zijn met hun behandeling in de kliniek kunnen niet uitstromen. Zo hebben zij ook zorg nodig buiten de kliniek, maar er zijn overal lange wachtlijsten in de ggz.” Ook is er een tekort aan (begeleide) woonplekken voor mensen die de kliniek verlaten.
‘Aan alle kanten vastgelopen’
“Als er geen mensen kunnen uitstromen, kan er ook niemand instromen”, zegt De Man. “De plekken blijven bezet door mensen die eigenlijk klaar zijn om de kliniek stapsgewijs te verlaten.” Het systeem is aan alle kanten vastgelopen, ziet ook Lieftink.
“Sinds de moord op Anne Faber zijn rechters meer tbs gaan opleggen, alleen het aantal plekken is niet meegegroeid. Sterker nog: voor de moord op Anne Faber is een aantal klinieken juist gesloten”, legt Lieftink uit. “Er is dus meer instroom, maar een tekort aan plekken. En het tweede probleem is dat er geen vervolgplekken zijn voor uitbehandelde tbs-patiënten. Zo verstopt het systeem steeds meer.”
Not in my backyard
“We vinden allemaal dat het tbs-systeem belangrijk is voor een veilige samenleving, maar niemand wil uiteindelijk naast een tbs’er wonen”, zegt Lieftink. Ook De Man merkt dat het lastig is om woningen, zorg en opvangplekken te vinden buiten de kliniek, omdat tbs’ers een stigma hebben. “Ook veel gemeenten hebben vaak liever geen tbs-ers in hun gemeenten. Ze vinden het belangrijk dat patiënten terugkeren in de samenleving, maar niet bij ons in de gemeente”, krijgt De Man vaak te horen.
De Man hoopt dat de nieuwe staatssecretaris daar een rol in kan spelen, door te bevorderen dat gemeenten samen afspraken maken om toch plekken te creëren. Volgens hem is het aan de landelijke politiek om te laten zien dat dit nodig is om de samenleving veiliger te maken.
